قالی بافی آذربایجان شرقی

  • قالي بافان هريس در گذشته از به کاربردن نقشه، احتراز مي نمودند و اغلب فرش هاي خود را به کمک حافظه مي بافتند. بافندگان محلي سابقاً پشمهاي مورد مصرف خود را از گوسفند ان ايل شاهسون تأمين مي کردند.

قالي بافي

آذربايجان و بويژه شهر تبريز از دير باز در خلق قاليهاي نفيس، نقش عمده اي داشته است.

سابقه تاريخي هنري اين مردم به دوران مادها مي رسد. طراحي فرش در اين مرز و بوم، سابقه طولاني دارد و طراحان بزرگي در اين منطقه وجود داشته اند که با خلق آثار گرانبها و با ارزش، خدمات ارزنده اي به فرش ايران کرده اند.

تبريز يکي از مراکز بافندگي بسيار با اهميت ايران در زمينه قالي بافي است. فرش هاي آن چه آنها که زينت بخش موزه ها ي معتبر جهان است. و يا در مجموعه کلکسيونرهاي مشتاق جاي گرفته اند و يا آنهايي که در مقياس زياد سر از بازارها و چهار سوق ها در مي آورند، همواره خوش اقبال و خوش معامله هستند.

از هنرمندان اين رشته مي توان به مير منصور، رسام ارژنگي، عبدالله باقري، احمد عماد، حبيب الله امين افشار، ميرزا تقي خياباني، جعفر پاکدست، عباسعلي اعلاباف، اکبر برگي، قلي نامي، محمد حسن نجف زاده معروف به « بنام تبريزي»، ايپکچي، اهرابي، جوان، سلماسي، ممقاني، تهرانچي، آنتيکچي و طباطبايي اشاره کرد.

اولين عناصر و نقش سايه هاي سنتي ايران نظير اسليمي ها و ختايي ها قبل از آنکه از طريق مکتب اصفهان و فرهنگ دوره صفوي ابعاد جهاني يابند، از طريق نگاره ها و تذهيب و مرقعات برروي فرشهاي شمالي غرب ايران و تبريز ظاهر شدند. نقشه هاي اين فرشها اگر چه نام و نشاني برخود ندارند ولي در آن حدي از کمالند که طرح و رنگ آنها را مي توان با آثار بهزاد و سلطان محمد و ديگر هنرمندان عصر مقايسه کرد. به دنبال رکود پس از عصر صفوي، تبريز در اواخر قاجاريه، از اولين شهرهايي است که تجارت فرش به طور گسترده در آن رواج مي يابد و بازار پررونقي براي شرکتهاي اروپايي مي شود.

فرش هاي تبريز در هفتاد سال اخير اغلب با طرحهاي گلداني، محرابي، شکارگاه، هراتي گل فرنگ، شاه عباسي، بندي، خشتي يا قابقابي، منظره بافي، قاب قرآني، افشان، اسليمي و بعضي از آثار و ابنيه اسلامي از کوچکترين تا بزرگترين اندازه هاي ممکن بافته شده اند. از ديگر طرحهاي رايج در تبريز مي توان به ريز ماهي، لچک ترنج و بته اشاره کرد.

بافت انواع فرشهاي سنتي با طرحها و رنگهاي بديع و زيبا نمايشگر اوج تسلط طراحان و بافندگان برفنّ بافت است. چنين است تلفيق رنگهاي سنتي و رنگهاي متنوع ديگر که به طور هنرمندانه صورت مي گيرد هر چند که ارزش رنگرزي گياهي قابل مقايسه با رنگرزي شيميايي نيست.

مورد ديگري که به عنوان طراحي تابلو و عموماً تحت تأثير طراحي اروپايي در تبريز رايج شده است و ظاهراً بازار گرمي نيز دارد، جاي بحث دارد. اين تصاوير همراه بافتي نفيس و درخشان نتايج حيرت باري را به ارمغان آورده است.

مسأله ديگري که در طراحي امروز نقشه هاي فرش در تبريز وجود دارد آن است که به ظاهر طراحي و رنگ تا حدودي جنبه ذوق آزمايي شخصي پيدا کرده است و بر اساس ذوق و استعداد و توانايي تعدادي هنرمند و يا تحت تأثير عوامل بيروني طراحي مي شود. با اطمينان مي توان گفت اگر تبريز آسيبهاي ناشي از بحران تورم و کمبود مواد مورد نياز را از عرصه توليدات دور سازد، تا ساليان طولاني فرش تبريز فرش غير قابل رقابت محسوب خواهد شد و فرشهاي زيبا و نفيس آن کماکان در آن سوي مرزها به فتح بازارهاي فرش خواهد رفت.

هريس در کنار جاده اي که تبريز را به شهرستان اهر متصل مي کند قرار دارد. از نظر قالي بافي معروفيت زيادي دارد و فرش هاي ابريشمي و پشمي و خوش آب و رنگ آن از دير زمان مطلوب بازارهاي داخل و خارج بوده است. فرشهاي هريس با وجود آنکه همگي در يک سبک بافته مي شود ولي کمتر مشابه يکديگر هستند.

قالي بافان هريس در گذشته از به کاربردن نقشه، احتراز مي نمودند و اغلب فرش هاي خود را به کمک حافظه مي بافتند. بافندگان محلي سابقاً پشمهاي مورد مصرف خود را از گوسفند ان ايل شاهسون تأمين مي کردند.

راحله، افشان، حيات، تاجري، صمدخاني، پيشيکلي، چلينگري، علي اصلان، سيل آپادان يا صبوري، قره قاش، خاتون نقشه، ماري، اشرف، کف ساده، اسماعيل بگ، يدي گل، حافضعلي، دستمال نقشه،اسامي نقشه هايي که از قديم در هريس بافته مي شد .

البته امروز بيشتر طرحهاي صمد خان، تاجري، صبوري، يدي گل، علي اصلان، اسماعيل بيک، چلينگر، افشان و تلفيقي هريس بافته مي شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *